Doğu Türkistan’daki hak ihlalleri, 2025 yılı itibarıyla dijital bir boyut kazandı. Yapay zeka destekli dijital gözetim, bölgedeki baskı ve insan hakları ihlallerinin daha da derinleşmesine neden olurken, Çin Komünist Partisi’nin propaganda stratejileri ve kültürel baskılar dikkat çekiyor.
Doğu Türkistan’daki yaşanan hak ihlallerinin dijitalleşen boyutunu gözler önüne sermeyi amaçlayan “Doğu Türkistan İnsan Hakları İhlalleri Endeksi 2025”, 16 Şubat 2026 tarihinde İstanbul’da düzenlenen programla kamuoyuna tanıtıldı. Doğu Türkistan İnsan Hakları İzleme Derneği (ETHR) tarafından hazırlanan endeks; bölgedeki baskı mekanizmalarının 2024’teki “güvenlik odaklı” sistemden, 2025 itibarıyla yapay zekâ destekli, otomatikleşmiş bir “Dijital Apartheid” modeline evrildiğini vurguluyor.
YAPAY ZEKÂ İLE GÖZETİM MEKANİZMASI DERİNLEŞTİ
Doğu Türkistan’daki baskı, artık sadece fiziksel alanla sınırlı değil. 2025 itibarıyla, yapay zeka destekli dijital denetim, bölgedeki etnik ve dini grupların takibini çok daha karmaşık hale getirdi. Endeks, bölgedeki dijital gözetim, zorla çalıştırma, din özgürlüğü ihlalleri ve çocuk hakları gibi 14 farklı tematik başlık altında bu sistematik ihlalleri gözler önüne seriyor.
BEŞ DİLDE TARAMA, GERÇEK ZAMANLI RAPORLAMA
Endeks, Arapça, Çince, İngilizce, Uygurca ve Türkçe dillerinde yapılan açık kaynak haber taramalarıyla hazırlandı. Bu, bölgedeki gelişmeleri sürekli olarak izleyebilmek ve ihlallerin zamansal seyri ile yoğunluğunu tespit edebilmek için oldukça önemli bir adım. Her ay yapılan taramalarla, haber metinleri müdahale edilmeden kronolojik olarak derleniyor.
PROPAGANDA VE ÇİNLEŞTİRİLME SÜRECİ
Endeksin raporunda dikkat çeken bir diğer konu ise Çin Komünist Partisi’nin propaganda stratejisi. Bölgeye gazetecilerin davet edilmesi ve bazı sosyal medya fenomenlerinin Çin odaklı içerikler üretmesi, “Çinleştirilme” adı altında toplandı. Camilerin yeniden Çin mimarisine uygun inşa edilmesi ise bölgedeki kültürel silme sürecinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
BASKI, TRANSFER VE KÜLTÜREL KESİNTİ
Endeks, ayrıca kültürel baskı ve transfer başlıklarını da vurguluyor. Çinleştirilme sürecinde bölgedeki camilerin ve okulların yeniden inşası, kuşaklar arası kültürel kesintiye neden olmayı hedefliyor.
İlk yorum yapan siz olun