Çin yönetimi, işgal altındaki Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine yönelik asimilasyon politikalarını eğitim ve aile yapısı üzerinden genişleten yeni bir düzenlemeyi hayata geçirmeye hazırlanıyor.
Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi Halk Kongresi Daimî Komitesi tarafından 23 Eylül 2026’da kabul edilen 32 maddelik “Şincan Uygur Özerk Bölgesi Aile Eğitimi Teşvik Yönetmeliği”, 1 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.
Çin yönetimi tarafından aile eğitiminin geliştirilmesi, çocukların korunması ve ailelerin sorumluluklarının güçlendirilmesi amacıyla hazırlandığı belirtilen düzenleme, ailelerin çocuk yetiştirme süreçlerini de devletin ideolojik eğitim politikaları kapsamına alıyor.
UYGUR AİLELERE ÇİN’İN İDEOLOJİK EĞİTİM POLİTİKALARI DOĞRULTUSUNDA SORUMLULUK YÜKLENİYOR
Yönetmeliğin 3. maddesinde aile eğitiminin temel hedefleri arasında Çin Komünist Partisi’ne, Çin devletine, Çin ulusuna, Çin kültürüne ve sosyalizme bağlılığın güçlendirilmesi yer alıyor.

Özellikle 20. madde, düzenlemenin Uygur Türkleri açısından en dikkat çekici hükümlerinden birini oluşturuyor.
Maddeye göre aile, okul ve toplum; çocuklara Çin Komünist Partisi’ni, vatanı ve Çin ulusunu sevme bilincini kazandırmak, devletin ortak dilini öğretmek, ulusal birlik ve etnik dayanışma anlayışını benimsetmekle ortak sorumlu tutuluyor. Aynı madde kapsamında ateizm ve ayrılıkçılık karşıtı eğitimin de aile, okul ve toplum tarafından birlikte yürütülmesi öngörülüyor.
Düzenleme, çocukların dinî inanç edinmesine ilişkin de sınırlamalar getiriyor. Buna göre hiçbir kişi veya kuruluşun çocukları dinî inanca yönlendirmesine, dinî faaliyetlere katılmaya teşvik etmesine veya zorlamasına izin verilmiyor.
POLİS, SAVCILIK VE MAHKEMELER SÜRECE DÂHİL EDİLİYOR
Yönetmeliğin 27, 28 ve 29. maddeleri, aile eğitiminin uygulanmasında güvenlik ve yargı kurumlarına görev veriyor.
Polis, savcılık ve mahkemelerin çocuklarla ilgili soruşturma ve davalar sırasında ebeveynlerin çocuk yetiştirme ve gözetim sorumluluklarını gerektiği gibi yerine getirip getirmediğini değerlendirmesi öngörülüyor.

29. maddeye göre belirli durumlarda ebeveynlere resmî uyarı verilebilecek ve aile eğitimi rehberliğine katılmaları zorunlu tutulabilecek. Bu süreçte ilgili kurumların aileleri takip etmesi de düzenlemede yer alıyor.
30. madde ise ebeveynlerin aile eğitimi sorumluluklarını yerine getirmemesi veya yanlış uygulaması durumunda ilgili kurum ve kuruluşların eleştiri, uyarı ve yönlendirme mekanizmalarını devreye sokabilmesini öngörüyor.
DİL POLİTİKALARINDA DA YENİ DÜZENLEME
Aile eğitimi yönetmeliği, Doğu Türkistan’da dil politikalarının yeniden şekillendirildiği bir dönemde kabul edildi.
23 Eylül 2026’da kabul edilen Şincan Uygur Özerk Bölgesi Dil ve Yazı Çalışmaları Yönetmeliği’nin değiştirilmiş hâli de 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.
Yeni düzenlemenin 1. maddesi, devletin ortak dilinin temel konumunun korunmasını esas alırken 12. madde kamu kurumlarında resmî işlemlerin temel dilinin Çince olmasını öngörüyor.
13. madde ise okullarda ve diğer eğitim kurumlarında Çincenin temel eğitim ve öğretim dili olarak kullanılmasını, okul öncesi dönemden itibaren Mandarin eğitiminin güçlendirilmesini düzenliyor.
14. maddeye göre kamu hizmetleri, ticari faaliyetler ve kamusal alanlarda Çince ile azınlık dillerinin birlikte kullanılması gereken durumlarda Çinceye daha fazla alan ayrılması ve öncelikli konum verilmesi gerekiyor.
Yeni düzenlemede Uygurca açıkça yasaklanmıyor. Ancak 2015 tarihli önceki düzenlemede yer alan bazı azınlık dillerine ilişkin açık güvencelerin yeni metinde yer almaması, Uygurcanın kamusal alandaki konumu ve geleceği açısından ciddi tartışmalara neden oluyor.
AİLE, DİL VE KİMLİK AKTARIMI ÜZERİNDEKİ BASKI TARTIŞMASI
İki düzenleme birlikte değerlendirildiğinde Çin yönetiminin Doğu Türkistan’da yalnızca eğitim kurumlarını değil, çocukların aile içinde edindikleri dil, kültür, kimlik ve inanç değerlerini de devletin belirlediği ideolojik çerçeveyle şekillendirmeyi hedefleyen daha geniş bir politika izlediği görülüyor.
Aile eğitimi yönetmeliği Uygur Türkçesinin evlerde konuşulmasını açıkça yasaklamıyor. Bununla birlikte çocukların devletin ortak dilini öğrenmesini, Çin ulusal kimliğini benimsemesini ve ateizm eğitimi almasını ailelerin de sorumluluğu hâline getiriyor.
Dil ve yazı düzenlemesiyle birlikte ele alındığında bu politikaların Uygur Türkçesinin eğitim, kamu hizmetleri, medya ve toplumsal yaşamdaki kullanım alanını daraltma ve kuşaklar arası dil aktarımını zayıflatma riski taşıdığı değerlendiriliyor.
Çin yönetiminin “aile eğitimi” ve “ulusal birlik” başlıkları altında yürüttüğü bu yeni düzenlemeler, Doğu Türkistan’da Uygur kimliğinin, dilinin ve kültürel mirasının geleceğine ilişkin endişeleri yeniden gündeme taşıyor.





İlk yorum yapan siz olun