Münih Türk Konseyi, “Birlikte Katılım, Çeşitlilik ve Demokrasi İçin” başlıklı bir diyalog etkinliği düzenledi. Etkinlikte Uygur Türkü Asgar Can, göçmen toplumların sosyal hayattaki rolünü ve Uygur diasporasının durumunu anlattı.
Münih Türk Konseyi tarafından düzenlenen “Birlikte Katılım, Çeşitlilik ve Demokrasi İçin” başlıklı diyalog etkinliği, 18 Temmuz 2025 tarihinde, tarihi Münchner Künstlerhaus’ta gerçekleştirildi. Bakanlık yetkilileri, Parlamento başkan yardımcısı ve önemli yerel siyasi figürlerin katıldığı etkinliğe, Avrupa Doğu Türkistan Birliği Başkanı ve Bavyera Hükûmeti Entegrasyon Konseyi üyesi olarak Uygur Türkü Asgar Can da konuşmacı olarak davet edildi.
Etkinlikte Asgar Can “Willkommenskultur” yani “Hoş Geldin Kültürü” üzerine bir konuşma yaptı. Can konuşmasında göçmen toplumların sosyal hayattaki rolü üzerine değerlendirmelerde bulundu, göçmenlerin insan odaklı ve sıcak bir yaklaşımla karşılanmasının, yeni bir ülkeye uyum sürecinde ne kadar önemli olduğunu vurguladı.
Can ayrıca Almanya’daki Uygur toplumunun entegre durumuna dikkat çekti. Uygurların bulundukları toplumlara kimliklerini kaybetmeden başarılı şekilde entegre olduklarını, ekonomik, kültürel ve sosyal alanlara katkı sunduklarını ifade etti. Özellikle Uygur çocuklarının eğitimdeki başarısına dikkat çekerek, Almanya’daki lise düzeyindeki Gymnasium okullarına gitme oranlarının genel ortalamadan yüksek seviyede olduğunu belirtti.
Önemli siyasi isimlerin ve devlet yetkililerinin katıldığı bu prestijli etkinlikte, Uygur Türkü Can’ın konuşmacı olarak bulunması, hem Uygur toplumu hem de temsil açısından oldukça anlamlı ve değerli bir gelişmeydi. Can katılımıyla ilgili Uygur Haber’e şunları söyledi: “Almanya’da sayıca küçük bir topluluk olmamıza rağmen bir Uygur olarak böyle bir etkinliğe davet edilmem, topluma uyum sağladığımızın ve bilgi-birikimimizin takdir edildiğinin bir göstergesi. Bu benim için gurur verici bir durumdu ve etkinlikte Uygurları en iyi şekilde temsil ettiğime inanıyorum.“
“SİYASETE KATKI SAĞLAMA KONUSUNDA ÇABA GÖSTERMELİYİZ”
Bavyera Hükûmeti Entegrasyon Konseyi üyesi ve önemli bir Uygur sivil toplum kuruluşu başkanı olan Can, Almanya’daki Uygurların sosyal hayata, siyasete ve sivil topluma katılımını Uygur Haber’e şu sözlerle değerlendirdi:
“Almanya’da yaşayan Uygurlar, farklı bir kültürden gelmelerine rağmen sosyal hayata çok iyi uyum sağladılar. Diğer milletlerle kıyaslandığında bu durum gurur verici. Ancak siyasette ve sivil toplumda henüz istediğimiz düzeye ulaşamadığımız düşünüyorum. Toplumun siyasetine ya da sosyal hayatına katkı sağlama konusunda daha fazla çaba göstermeliyiz. Davamızın anlatılması ve sorunlarımızın çözümü için siyasette ve sivil toplumda daha aktif olmamız gerekiyor. Böylece hem toplumda daha çok muhatap alınırız hem de yerel halkın ve siyasilerin bize bakışı olumlu yönde değişir.
Bununla birlikte, az sayıda bazı kardeşlerimizin Almanya’da uzun yıllardır yaşamasına rağmen Almanca öğrenmede eksiklikleri var ki bu büyük bir kayıp. Bulunduğumuz toplumda söz sahibi olmak istiyorsak dili iyi bilmeli, onların sorunlarını kendi sorunumuz olarak görmeliyiz. Çünkü biz de bu toplumun bir parçasıyız. Onlarla aynı kaderi paylaştıkça, onlar da davamıza daha fazla destek verir. Bu konuda daha iyi olmalıyız.”
Avrupa’daki Türk topluluklarla Uygur toplumu arasındaki dayanışmayı Uygur Haber’e değerlendiren Cna, “Avrupa’daki Türk topluluklarla Uygur toplumu arasında dayanışma elbette var, ancak bizim istediğimiz ve olması gereken düzeyde değil. Karşılıklı katkı önemli; biz onlara destek olursak, onlar da bize destek verebilir. Ancak bu genellikle yüzeysel kalıyor. Türk toplulukları bizim meselelerimiz konusunda ya tam bilinçli değil ya da yeterince bilgi sahibi değiller. Dayanışma isteği var ama ne yazık ki istediğimiz seviyede değil ve daha derin, güçlü ilişkiler kurulması gerekiyor,” ifadelerini kullandı.
“UYGUR TOPLUMU DAHA GÖRÜNÜR VE KATKI SUNAN KONUMA GELMELİ”
Almanya başta olmak üzere Avrupa’daki Uygur toplumunun uyum sürecini değerlendiren Can, kıtada yaklaşık 15 bin Uygur’un yaşadığını ve bu topluluğun önemli bir bölümünün Almanya’da bulunduğunu belirtiyor. 1990’lı yıllarda Münih’te yalnızca 5-6 Uygur ailesi varken, bugün Almanya genelinde 2.500’ün üzerinde Uygur yaşamaktadır. Avrupa genelinde birçok Uygur derneği faaliyet göstermekte; bu yapılar sınırlı imkânlarla ve gönüllülük esasına dayalı olarak Doğu Türkistan meselesini gündemde tutmaya çalışmaktadır.
Can’a göre genç kuşak özellikle eğitim alanında daha avantajlı bir konumdadır. Avrupa’daki üniversitelerin ücretsiz olması, erken yaşta gelen Uygur gençlerine önemli fırsatlar sunmaktadır. Ekonomik yaşamda da Uygurların çalışkanlığı dikkat çekmektedir. Örneğin yalnızca Münih’te, 800 kişilik bir topluluk içinde 25’e yakın Uygur işletmesi bulunmaktadır.
Buna karşın, dil yeterliliği ve toplumsal katılım açısından aynı düzeyde bir gelişmeden söz etmek zordur. Can’a göre bu noktada en önemli hedef, kimliği koruyarak yaşanılan topluma entegre olabilmektir. “Dil öğrenmeden, proje üretmeden, sosyal ve siyasi hayata katılmadan saygınlık kazanmak mümkün değil,” diyen Can, Uygur diasporasının daha görünür, aktif ve katkı sunan bir konuma gelmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Asgar Can kimdir?
Asgar Can, 1958 yılında Doğu Türkistan’da doğmuş, 1961’de ailesiyle Afganistan’a, 1967’de ise Türkiye’ye göç etmiştir. Türkiye’de ilkokul ve ortaokulu tamamladıktan sonra 1974’te Kıbrıs’a gidip lise eğitimini bitirmiş, 1978’de Almanya’ya gelerek işletme fakültesinden mezun olmuştur. 35 yıldır Almanya’da yüksek düzeyde devlet memuru olarak görev yapmaktadır.
Avrupa’daki Doğu Türkistan ve Uygur toplumunun önde gelen öncü bireylerinden olan Asgar Can, 1990’da Avrupa Doğu Türkistan Birliği’nin dört kurucusundan biri olarak, Avrupa’daki Uygur topluluğuna destek vermek ve Doğu Türkistan davasını uluslararası alanda duyurmak amacıyla önemli katkılarda bulunmuştur. Aynı zamanda Dünya Uygur Kurultayı’nın kurucularındandır ve çeşitli dönemlerde çeşitli yönetici görevler üstlenmiştir.
Can, çeşitli alman sivil toplum kuruluşlarında da uzun yıllar yönetici görevler yapmıştır. Ayrıca Bavyera Hükûmeti Uyum Konseyi üyesi olarak da yerel topluma katkı sağlamaktadır. Can gösterdiği özverili çalışmalarından dolayı, Almanya’nın Bavyera eyaleti tarafından “Ana Yasa Ödülü”ne layık görülmüştür. Bu ödüle layık görülen tek yabancı olmuştur.
Can ayrıca Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerini ve kamplarda yaşanan zulmü, çeşitli etkinliklerde; Avrupa Parlamentosu, Birleşmiş Milletler, Almanya, Avusturya, İsviçre gibi önemli parlamentolarda ve uluslararası konferanslarda kararlılıkla dile getirmeyi sürdürmektedir.
Kendi ifadeleriyle Asgar Can, “37 yıldır Doğu Türkistan ve Uygur toplumu için elimden geldiğince halisane hizmet yapmaya çalışan biriyim ve bundan sonra da gücümüzün yettiği kadar bu çalışmaları devam ettireceğiz,” diyerek davasına olan sarsılmaz bağlılığını vurgulamaktadır.
Avrupa Doğu Türkistan Birliği
Avrupa Doğu Türkistan Birliği, 1990 yılında Almanya’nın Münih kentinde, Erkin Alptekin, Enver Can, Ömer Kanat ve Asgar Can’ın teşebbüsüyle, Avrupa’daki Uygurların sesi olmak ve yeni gelenlere destek sağlamak amacıyla kurulmuş ve Uygur diasporasının Türkiye dışında kurduğu ilk kuruluşu olmuştur.
Almanya’daki en eski ve köklü Doğu Türkistan sivil toplum kuruluşlarından biri olan birlik, Doğu Türkistan’da Çin’in uyguladığı soykırım politikalarının dünya kamuoyuna duyurulması, insan hakları ihlallerine dikkat çekilmesi ve Uygur kimliğinin korunması için kararlılıkla mücadele etmektedir. Aynı zamanda Avrupa’daki Uygur toplumunun dayanışmasını güçlendirmeye ve entegrasyon süreçlerine destek vermeye devam etmektedir. Şu anda başkanlığını kurucularından Asgar Can yürütmektedir.
Bavyera Hükûmeti Entegrasyon Konseyi
Asgar Can’ın uzman üye olarak yer aldığı Bavyera Hükûmeti Entegrasyon Konseyi, bakanlık yetkilileri, sivil toplum temsilcileri, yazarlar ve farklı alanlardan uzmanların bulunduğu toplam 89 kişiden oluşmaktadır. Konseyin temel görevi, göçmenlerin karşılaştığı sorunları ele almak ve Bavyera Hükûmeti ile göçmen topluluklar arasında köprü kurmaktır. Eğitim, uyum ve toplumsal katılım gibi konular konseyin öncelikli gündemleri arasında yer almaktadır.
İlk yorum yapan siz olun