Uluslararası insan hakları kuruluşu Human Rights Watch (HRW), Tayland hükümetine, göçmenlik merkezinde tutulan iki Uygur Türkünü Çin’e zorla göndermemesi çağrısında bulundu. Kuruluş, Çin’e iade edilmeleri hâlinde iki kişinin işkence, keyfî gözaltı ve zorla kaybedilme gibi ağır insan hakları ihlalleriyle karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
HRW’nin açıklamasına göre, 2014 yılından bu yana Tayland’da tutulan iki Uygur Türkü, kraliyet affından yararlanmalarının ardından 21 Ekim 2026’da Bangkok Merkez Cezaevi’nden çıkarılarak Suan Phlu Göçmenlik Gözaltı Merkezine nakledildi.
İki Uygur Türkü, Ocak 2020’de göçmenlik merkezinden kaçma girişimiyle bağlantılı suçlamalar nedeniyle yedi yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Tutuklulardan birinin 2014’te gözaltına alındığında henüz 14 yaşında olduğu belirtildi.
ÇİN BÜYÜKELÇİLİĞİ İADELERİNİ TALEP ETTİ
HRW’nin aktardığına göre, Tayland Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, bir parlamento komitesine yaptıkları açıklamada, Çin’in Bangkok Büyükelçiliğinin Ağustos 2026’da iki Uygur Türkünün Çin’e iadesini talep ettiğini bildirdi.
Tayland’ın göçmenlik mevzuatına göre, iki kişinin sınır dışı edilmeye itiraz etmemesi ve üçüncü bir ülkeye yerleştirilmemesi durumunda Çin’e gönderilmeleri söz konusu olabilecek.
İki Uygur Türkünü temsil eden avukatlar, müvekkillerinin Çin’e gönderilmeyi kabul etmediklerini Tayland makamlarına bildirdiklerini açıkladı. Buna rağmen Tayland göçmenlik yetkilileri, BM Mülteciler Yüksek Komiserliğinin (UNHCR) iki kişiyle görüşerek mülteci statülerini değerlendirmesine izin vermiyor.
HRW, bu durumun Uygur Türklerinin uluslararası korumaya erişimini engellediğine dikkat çekti.
ÇİN’E GÖNDERİLEN 40 UYGUR TÜRKÜNÜN AKIBETİ HÂLÂ BİLİNMİYOR
Tayland’ın iki Uygur Türkünü daha Çin’e gönderme ihtimali, Şubat 2025’te yaşanan sınır dışı işlemini yeniden gündeme taşıdı. Tayland yönetimi, 27 Şubat 2025’te göçmenlik merkezlerinde tutulan 40 Uygur Türkünü uluslararası toplumun itirazlarına rağmen Çin’e zorla gönderdi.
İade işleminin ardından Taylandlı yetkililer, Çin yönetiminin düzenlediği propaganda gezisine katılarak gönderilen Uygurlardan bazılarının aileleriyle bir araya getirildiği görüntüleri kamuoyuna sundu.
Ancak aradan geçen zamana rağmen bu kişilerin durumuna ilişkin bağımsız ve güvenilir bir izleme gerçekleştirilemedi. Aileleri yakınlarından haber alamazken Çin ve Tayland yönetimleri de 40 kişinin nerede tutulduğuna ve sağlık durumlarına ilişkin doğrulanabilir bilgi sunmadı.
Birleşmiş Milletler insan hakları uzmanları, sınır dışı işleminin birinci yıl dönümünde yaptıkları açıklamada, ailelerin yakınlarının hayatta olup olmadığını dahi öğrenemediğini bildirdi.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk de Şubat 2025’teki sınır dışı işlemini uluslararası insan hakları hukukunun açık ihlali olarak nitelendirmiş ve Tayland’a yeni sınır dışı işlemlerine son verme çağrısı yapmıştı.
TAYLAND AYNI İHLALİ YENİDEN Mİ GERÇEKLEŞTİRECEK?
Tayland’daki Uygur Türklerinin dramı 2014 yılına uzanıyor. Mart 2014’te Malezya sınırına yakın Songkhla eyaletinde yaklaşık 220 Uygur Türkü, aralarında kadınlar ve çocuklar da bulunacak şekilde gözaltına alındı. Aynı dönemde ülkenin farklı bölgelerinde onlarca Uygur Türkü daha yakalanarak göçmenlik merkezlerine yerleştirildi.
Temmuz 2015’te yaklaşık 170 kadın ve çocuğun Türkiye’ye gitmesine izin verilirken, bir hafta sonra 100’den fazla Uygur Türkü zorla Çinli yetkililere teslim edildi.
Çin’e gönderilen Uygurların akıbetine ilişkin belirsizlik sürerken Tayland’da kalanlar da yıllarca ağır gözaltı koşullarında tutuldu.
HRW Asya Direktörü Elaine Pearson, Tayland Başbakanı Anutin Charnvirakul’a seslenerek zorla geri göndermelere son verilmesini ve iki Uygur Türkünün güvenli bir üçüncü ülkeye gitmesine izin verilmesini istedi.
Pearson, önceki Tayland hükümetlerinin Uygurları yıllarca insanlık dışı koşullarda tuttuğunu, ardından Pekin’in taleplerine uyarak Çin’e gönderdiğini ve bu kişilerin zorla kaybedildiğini belirtti.
DOĞU TÜRKİSTAN’DAKİ BASKILAR SINIRLARIN ÖTESİNE TAŞINIYOR
HRW, Çin’in son 10 yılda Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine yönelik baskılarını önemli ölçüde artırdığını vurguladı.
Kuruluş, keyfî gözaltılar, kitlesel gözetim, zorla çalıştırma, kültürel ve dinî baskılar ile hareket özgürlüğünün kısıtlanması gibi uygulamaların sistematik biçimde sürdüğünü belirtti.
Çin’den ayrılarak başka ülkelere sığınan Uygur Türklerinin zorla geri gönderilmeleri hâlinde özellikle ağır risklerle karşılaşabileceklerine dikkat çekildi. Çin yönetiminin, ülkeyi izinsiz terk ettiği değerlendirilen Uygurlara şüpheyle yaklaştığı; bu kişilerin keyfî gözaltı, sorgu, işkence ve insanlık dışı muamele tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı ifade edildi.
HRW, 9 Kasım’da Tayland’ın insan hakları sicilinin BM İnsan Hakları Konseyinde ele alınacak olması öncesinde hükümetlere diplomatik baskı kurma çağrısı yaptı.
Kuruluş, Tayland yönetiminin Doğu Türkistan’daki zulümden kaçan Uygurları koruması gerektiğini, onları hapsetmemesi ve kesinlikle zulüm tehlikesiyle karşılaşacakları bir ülkeye geri göndermemesi gerektiğini vurguladı.
İlk yorum yapan siz olun