Doğu Türkistan’ın bağımsızlık tarihinde önemli bir yere sahip olan 12 Kasım, bu yıl İstanbul’da düzenlenecek özel bir programla anılacak.
1933 yılında Kaşgar’da kurulan Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti ile 1944 yılında Gulca’da ilan edilen İkinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin kuruluş yıl dönümleri dolayısıyla gerçekleştirilecek programda, iki cumhuriyetin tarihî mirası ve Doğu Türkistan’ın bağımsızlık mücadelesi hatırlanacak.
12 Kasım 2026 Perşembe günü saat 18.00’de Zeytinburnu Kültür Sanat Merkezi’nde düzenlenecek anma programının organizatörleri, etkinliğe katılımın kendilerini onurlandıracağını belirterek tüm vatandaşları programa davet etti.
Doğu Türkistan’ın bağımsızlık mücadelesinin önemli dönüm noktalarından biri olan 12 Kasım, Uygur Türkleri ve Doğu Türkistan diasporası açısından tarihî ve millî bir anlam taşıyor. İki cumhuriyetin kuruluş yıl dönümü, Doğu Türkistan Milli Günü olarak da anılıyor.
DOĞU TÜRKİSTAN’IN İLK BAĞIMSIZLIK CUMHURİYETİ: 1933
12 Kasım 1933’te Kaşgar’da ilan edilen Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti, Doğu Türkistan halkının bağımsız bir devlet kurma iradesinin önemli bir tezahürü oldu.
Hoca Niyaz Hacı cumhurbaşkanlığında ve Sabit Damolla başbakanlığında kurulan cumhuriyet, Doğu Türkistan’ın güneyinde bağımsız bir yönetim oluşturmayı hedefledi. Devletin kuruluşuyla birlikte millî bayrak, anayasa ve devlet kurumları gibi bağımsızlığın temel unsurlarına yönelik adımlar atıldı.
Ancak Çinli askerî güçlerin saldırıları ve Sovyetler Birliği’nin müdahalesiyle cumhuriyet, 16 Nisan 1934’te sona erdi. Kısa ömürlü olmasına rağmen Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti, Doğu Türkistan’ın bağımsızlık tarihinde silinmez bir iz bıraktı.
GULCA’DA İKİNCİ BAĞIMSIZLIK CUMHURİYETİ: 1944
Doğu Türkistan halkının bağımsızlık mücadelesi, 1944 yılında yeniden devletleşme sürecine dönüştü. 7 Kasım 1944’te Gulca’da başlayan millî ayaklanmanın ardından 12 Kasım 1944’te İkinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti ilan edildi. Alihan Töre cumhurbaşkanlığına getirildi. Cumhuriyetin yönetiminde Uygur Türklerinin yanı sıra Kazak, Kırgız ve diğer Türk topluluklarından temsilciler de yer aldı.
İkinci Cumhuriyet, özellikle Gulca, Tarbagatay ve Altay bölgelerinde etkili bir yönetim oluşturdu. Kendi ordusunu, yönetim kurumlarını ve siyasi yapılanmasını geliştirdi.
Ancak Sovyetler Birliği’nin siyasi baskısı ve Çin yönetimiyle yürütülen görüşmeler, cumhuriyetin bağımsızlık sürecini zayıflattı. 1949 yılında Çin Komünist Partisi’nin Doğu Türkistan üzerindeki hâkimiyetini genişletmesiyle İkinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti de sona erdi.
12 KASIM: DOĞU TÜRKİSTAN MİLLİ GÜNÜ
12 Kasım, 1933 ve 1944 yıllarında aynı tarihte ilan edilen iki bağımsız Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin kuruluş yıl dönümü olması nedeniyle Doğu Türkistan Milli Günü olarak kabul ediliyor.
Bu tarih, yalnızca geçmişte kurulmuş iki cumhuriyetin yıl dönümünü değil, Doğu Türkistan halkının bağımsızlık, özgürlük ve kendi geleceğini belirleme iradesini de temsil ediyor.
Aradan geçen yıllara rağmen iki cumhuriyetin hatırası, Doğu Türkistanlılar için millî kimliğin, tarihî hafızanın ve bağımsızlık idealinin önemli bir parçası olmayı sürdürüyor.
İlk yorum yapan siz olun