Çin’in işgal altındaki Türk yurdu Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine yönelik baskı ve asimilasyon politikalarına ilişkin yeni bir tanıklık gündeme geldi. Çin yönetiminin politikalarını eleştiren paylaşımları nedeniyle iki yıl hapis cezasına çarptırılan Han Çinlisi bir kişi, cezaevinde Uygur Türklerine uygulandığını öne sürdüğü baskıları ve tahliye sonrasında maruz kaldığı güvenlik takibini kamuoyuyla paylaştı.
Çin’de cezaevinden çıktıktan sonra da tehdit edildiğini ve sürekli gözetim altında tutulduğunu söyleyen Wang soyadlı tanık, güvenliğinden endişe ederek Almanya’ya kaçtığını ve siyasi sığınma başvurusunda bulunduğunu açıkladı.
CEZAEVİNDEKİ MAHKÛMLARIN YÜZDE 90’I UYGUR TÜRKÜ
Çinli tanığın en dikkat çekici iddialarından biri, kaldığı cezaevindeki mahkûmların etnik dağılımına ilişkin oldu.
Wang, yaklaşık 6 bin kişinin bulunduğu cezaevindeki mahkûmların yüzde 90’ının Uygur Türklerinden oluştuğunu kaydetti. Uygur mahkûmların önemli bir bölümünün 10 yıl ve daha uzun süreli hapis cezalarına çarptırıldığını belirten tanık, cezaevindeki uygulamaların son derece ağır olduğunu anlattı.
Wang’ın tanıklığına göre Uygur Türklerinin kendi ana dillerinde konuşmalarına izin verilmiyordu. Mahkûmlar, Uygurca konuşabilmek için önceden izin almak zorundaydı. İzin almadan ana dillerinde konuşanların ise elektrikli coplarla veya sopalarla dövüldüğü kaydetti.
Tanık, mahkûmların yalnızca gündelik konuşmalarının değil, bütün davranışlarının da kayıt altına alındığını söyledi. İfade ettiğine göre gece uykusunda bağıran mahkûmlar dahi nöbetçiler tarafından uyandırılarak neden bağırdıklarını açıklamak zorunda bırakılıyordu.
Wang, Uygur Türklerinin kendi dillerini konuşmaktan korkar hâle getirildiğini ve Çince konuşmaya zorlandıklarını ifade etti.
SÖZDE EĞİTİM KAMPLARINDA ZORLA ÇİNCE ÖĞRETİLDİĞİ İDDİASI
Wang’ın açıklamalarında en dikkat çekici bölümlerden biri de Doğu Türkistan’daki sözde mesleki eğitim merkezlerine ilişkin oldu. Tanık, bu merkezlerin hâlen faaliyet gösterdiğini ve çok sayıda Uygur Türkünün buralarda tutulduğunu bildirdi. Wang’ın bildirdiğine göre Uygur Türkleri, bu merkezlerde yıllarca zorunlu siyasi eğitimden geçiriliyor ve Çince öğrenmeye mecbur bırakılıyor.
Wang, bazı kişilerin üç veya dört yıl boyunca bu merkezlerde tutulduğunu belirterek, siyasi değerlendirmeden geçemeyenlerin cezaevlerine gönderildiğini söyledi.
Bu anlatım, Çin yönetiminin yıllardır uluslararası kamuoyuna mesleki eğitim ve aşırılıkla mücadele merkezleri olarak tanıttığı tesislere ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Birleşik Krallık hükümetinin 1 Eylül 2026’da güncellediği ülke değerlendirmesinde, eski tip yeniden eğitim kamplarının çoğunun kapatıldığına ilişkin bulgular bulunduğu, ancak bu merkezlerde tutulan kişilerin bir bölümünün hapishanelere ve gözaltı merkezlerine aktarıldığı belirtiliyor. Aynı değerlendirmede, Doğu Türkistan’da hâlen kaç kişinin farklı alıkoyma biçimleri altında tutulduğunun bilinmediği vurgulanıyor.
Dolayısıyla kampların tamamen ortadan kalktığını söylemek mümkün olmadığı gibi, eski kampların tamamının aynı biçimde faaliyet gösterdiğini ileri sürmek de mevcut kanıtlarla doğrulanamıyor. Ancak kitlesel alıkoyma ve uzun süreli hapis uygulamalarının devam ettiğine ilişkin ciddi bulgular bulunuyor.
İKİ YIL HAPİS CEZASI VERİLDİ
Wang X üzerinden paylaştığı mahkeme belgelerine göre, Çin’in Altay Şehri Halk Mahkemesi tarafından 2023 yılında iki yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme kararında, sanığın 2022 yılının ağustos ve eylül aylarında WeChat üzerinden 10 ayrı grupta paylaşımlar yaptığı belirtiliyor. Toplam 3 bin 220 kişinin bulunduğu bu gruplarda Çin’in salgınla mücadele politikaları, etnik politikaları, Tayvan politikası ve ülke liderlerine yönelik ifadeler paylaştığı gerekçesiyle hakkında dava açıldığı görülüyor.
Çin makamları, Wang’ı ‘kavga çıkarmak ve sorun yaratmak’ suçlamasıyla mahkûm etti. Belgelerde 4 Ekim 2022’de gözaltına alındığı, 15 Ekim’de tutuklandığı ve 10 Ocak 2023’te hakkında kamu davası açıldığı kaydediliyor.
Mahkeme, iki yıl hapis cezası verdi. Gözaltında geçirdiği süre cezasından düşüldü ve karar uyarınca 3 Ekim 2024’te tahliye edilmesi gerekiyordu.
Mahkeme kararı, Wang’ın hapis cezasını ve yargılama sürecini belgeliyor. Ancak Uygur Türkleriyle dayanışma nedeniyle cezalandırıldığına ilişkin bir tespit içermiyor.
TAHLİYE EDİLDİ AMA TAKİP VE TEHDİTLER SONA ERMEDİ
Wang, 3 Ekim 2024’te cezaevinden çıktığını ancak gerçek anlamda özgürlüğüne kavuşamadığını kaydetti. Açıklamasına göre Çin’in güvenlik birimleri, cezaevinde gördüklerini ve Doğu Türkistan’daki uygulamaları dış dünyaya anlatmaması konusunda kendisini tehdit etti.
Tahliyesinden sonra da düzenli olarak güvenlik birimlerine çağrıldığını, evine polislerin geldiğini ve ailesinin baskı altında tutulduğunu belirten Wang, evinden ayrıldığı zamanlarda kendisinden konum bilgisi istendiğini söyledi.
Tanık, yaşadığı durumu, “Hâlâ bir mahkûm gibiyiz. Normal bir insan gibi yaşayamıyoruz.” sözleriyle anlattı.
Sürekli takip edilmekten ve ailesinin de baskı altına alınmasından korktuğunu belirten Wang, sonunda Çin’den ayrılmaya karar verdi.
ALMANYA’YA KAÇTI, ULUSLARARASI TOPLUMA ÇAĞRI YAPTI
Wang, 10 Eylül’de Çin’den ayrılarak Almanya’ya ulaştığını ve siyasi sığınma başvurusunda bulunduğunu açıkladı. Ancak paylaşımda 10 Eylül tarihinin hangi yıla ait olduğu ve sığınma başvurusunun sonucu hakkında bilgi verilmiyor.
Almanya’ya ulaştıktan sonra yaşadıklarını uluslararası kamuoyuna anlatacağını belirten Wang, Çin’deki insan hakları ihlallerine dikkat çekerek uluslararası toplumdan Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerinin durumuna daha fazla ilgi göstermesini istedi.
Wang’ın tanıklığı, Çin’in Uygur Türklerine yönelik baskı politikalarının yalnızca gözaltı merkezleri ve cezaevleriyle sınırlı olmadığını, ana dilin kullanımından gündelik yaşama kadar uzanan bir kontrol ve asimilasyon düzenine ilişkin ciddi iddiaları yeniden gündeme taşıyor.
Çin yönetiminin Doğu Türkistan’da uyguladığı politikaların gerçek boyutunun ortaya çıkarılması için bağımsız uluslararası incelemelere ve bölgeye engelsiz erişime duyulan ihtiyaç ise devam ediyor.
İlk yorum yapan siz olun