Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 77. yıl dönümü olan 1 Ekim’de dünyanın farklı ülkelerinde sokağa çıkan Uygurlar, Çin’in Doğu Türkistan’daki işgal ve baskı politikalarını protesto etti. Eylemlere Tibetli, Hong Konglu, Çinli muhalifler ve farklı insan hakları örgütleri de katıldı.
Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 77. yıl dönümü olan 1 Ekim 2026, Uygurlar ve Çin yönetiminin baskı politikalarına karşı çıkan farklı topluluklar tarafından dünya genelinde protesto günü olarak geçirildi. Türkiye’den Almanya’ya, ABD’den Kanada ve İngiltere’ye kadar çok sayıda şehirde düzenlenen gösterilerde Çin’in Doğu Türkistan’daki işgali, Uygurlara yönelik baskılar, zorla asimilasyon politikaları ve insan hakları ihlalleri gündeme getirildi.
Dünya Uygur Kurultayı (WUC), 1 Ekim’de Uygur, Tibetli, Hong Konglu, Güney Moğolistanlı ve Çinli insan hakları savunucularının farklı ülkelerde ortak protestolara katıldığını bildirdi.
Eylemlerde 1 Ekim’in Çin yönetimi açısından bir “kutlama günü” olmasına karşılık, Uygurlar açısından özgürlük ve kendi kaderini tayin hakkının kaybedilmesini hatırlatan bir gün olduğu vurgulandı.
İSTANBUL’DA ÇİN KONSOLOSLUĞU ÖNÜNDE EYLEM
Türkiye’deki Uygur toplumu, 1 Ekim’de İstanbul Sarıyer’de bulunan Çin Başkonsolosluğu önünde bir araya geldi. Doğu Türkistanlı kuruluşların çağrısıyla gerçekleştirilen gösteride Çin’in Doğu Türkistan’daki politikaları protesto edilirken, Uygurların özgürlük, insan hakları ve adalet mücadelesine uluslararası destek çağrısı yapıldı.
Eylem, uluslararası haber ajansı Reuters tarafından da görüntülendi. Reuters’ın 1 Ekim tarihli kayıtlarında Uygur göstericilerin Çin’in Ulusal Günü’nde İstanbul’daki Çin Başkonsolosluğu yakınında protesto gerçekleştirdiği belirtildi.
Gösteride Çin’in Doğu Türkistan’daki uygulamaları “işgal”, “soykırım” ve “asimilasyon” politikaları bağlamında eleştirildi.
BERLİN’DE UYGUR, TİBETLİ VE HONG KONGLULAR AYNI SAFTA
Almanya’nın başkenti Berlin’de Çin Büyükelçiliği önünde düzenlenen protestoda farklı topluluklar aynı safta buluştu.
Dünya Uygur Kurultayı ile çeşitli insan hakları ve diaspora kuruluşlarının ortaklaşa gerçekleştirdiği eyleme Uygurların yanı sıra Tibetliler, Hong Konglular, Çinli muhalifler ve Alman destekçiler katıldı.
Protestocular Çin yönetiminin yalnızca Uygurlara değil, Tibetlilere ve Hong Konglulara yönelik baskı politikalarını da protesto etti. Eylemde siyasi tutukluların serbest bırakılması, kültürel ve dini haklara saygı gösterilmesi ve Çin’in sınırları dışındaki muhaliflere yönelik baskı politikalarının sona erdirilmesi çağrıları yapıldı.
Berlin’deki protestoda farklı toplulukların yan yana gelmesi, Çin Komünist Partisi’nin farklı halklara yönelik politikalarının ortak bir baskı sisteminin parçaları olduğu mesajını öne çıkardı.
LONDRA’DA UYGUR, TİBETLİ VE HONG KONGLU AKTİVİSTLER BULUŞTU
İngiltere’nin başkenti Londra’da da Çin Büyükelçiliği önünde protesto düzenlendi.
Eyleme Uygur, Tibetli ve Hong Konglu aktivistlerin yanı sıra diğer insan hakları savunucuları katıldı. Göstericiler Çin Komünist Partisi yönetimine son verilmesi ve Çin yönetiminin baskısı altında bulunan toplulukların özgürlüklerinin güvence altına alınması çağrısında bulundu.
Hong Konglu eski bölge meclis üyesi Clara Cheung da protestoda Uygurlar, Tibetliler ve Hong Konglular için özgürlük çağrısı yaptı.
Böylece Londra’daki gösteri, Çin yönetiminin farklı halklar üzerindeki politikalarına karşı ortak diaspora hareketinin önemli merkezlerinden biri oldu.
WASHINGTON’DA DOĞU TÜRKİSTAN İÇİN ÇAĞRI
ABD’nin başkenti Washington’da da 1 Ekim’de Çin Büyükelçiliği önünde Uygur hakları için protesto düzenlendi. Uygur Amerikan Derneği ve Uygur İnsan Hakları Projesi tarafından desteklenen eylemde Çin yönetiminin Doğu Türkistan’daki uygulamaları protesto edildi. Göstericiler, ABD hükümeti ve uluslararası kuruluşlara Çin’i insan hakları ihlallerinden sorumlu tutma çağrısında bulundu.
Uygur İnsan Hakları Projesi, 1 Ekim’in Uygurlar açısından bir “kutlama” değil, Çin Komünist Partisi’nin Doğu Türkistan üzerindeki kontrolünün yıldönümü olduğunu vurgulayarak uluslararası topluma daha güçlü adım atma çağrısı yaptı.
LOS ANGELES VE SAN FRANCISCO’DA ÇOK ULUSLU PROTESTOLAR
ABD’nin batı kıyısında da protestolar düzenlendi.
Los Angeles’ta Çin Başkonsolosluğu önünde gerçekleştirilen gösteride Çin Komünist Partisi yönetimi protesto edildi. San Francisco’da ise Çin, Hong Kong, Tibet, Doğu Türkistan, Güney Moğolistan, Vietnam ve Filipinler topluluklarından katılımcılar Çin Başkonsolosluğu önünde ortak protesto gerçekleştirdi.
San Francisco’daki gösteride 1 Ekim “Ulusal Yas Günü” olarak nitelendirilirken, siyasi baskıların, zorla asimilasyonun ve sınır aşan baskı politikalarının sona erdirilmesi istendi.
Doğu Türkistanlıların da yer aldığı çok topluluklu eylemde insan hakları, dini ve kültürel özgürlükler ile bölgesel barış için çağrı yapıldı.
TORONTO’DA UYGURLAR VE TİBETLİLER AYNI EYLEMDE
Kanada’nın Toronto kentinde Çin Başkonsolosluğu önünde gerçekleştirilen protestoya Uygur, Tibetli ve Hong Konglu toplulukların yanı sıra Çinli demokrasi aktivistleri ve diğer insan hakları grupları katıldı. Gösteride 1 Ekim’in Çin yönetimi tarafından kutlanan bir ulusal gün değil, baskı ve hak ihlallerinin hatırlandığı bir “yas günü” olduğu ifade edildi.
Tibetli aktivistler Tibet’teki baskıları gündeme getirirken, Doğu Türkistan temsilcileri de Kanada ve diğer demokratik ülkelerin Çin’in insan hakları sicilini daha yakından takip etmesi ve Çin’in yurtdışındaki Uygurlara yönelik baskı girişimlerine karşı önlem alması çağrısında bulundu.
Toronto’daki gösteri, Uygur, Tibetli ve Hong Konglu aktivistlerin ortak hareketinin Kuzey Amerika’daki önemli örneklerinden biri oldu.
VANCOUVER’DA UYGURLAR, TİBETLİLER VE HONG KONGLULAR BİR ARADA
Kanada’nın Vancouver kentinde de Çin Başkonsolosluğu önünde protesto düzenlendi.
Eylemin çağrısında Hong Konglular, Uygurlar, Tibetliler, Çinli muhalifler ve diğer insan hakları savunucularının Çin Komünist Partisi’nin baskı politikalarına karşı ortak hareket etmesi istendi.
Gösteride Doğu Türkistan, Tibet ve Hong Kong’daki baskıların yanı sıra Çin yönetiminin sınır aşan baskı politikaları da protesto edildi.
PARİS VE AVRUPA’DA DA PROTESTO DALGASI
Dünya Uygur Kurultayı’nın 1 Ekim sonrasındaki paylaşımlarında Paris’teki protestoya ilişkin görüntüler de yer aldı. WUC’nin dünya genelindeki protestoları gösteren kayıtlarında Fransa’nın başkenti Paris de öne çıkan merkezlerden biri olarak yer aldı.
Fransa’da aynı gün Tibet meselesine ilişkin protestoların da düzenlenmesi, Çin yönetiminin farklı halklara yönelik politikalarına karşı Avrupa’daki dayanışmanın genişliğini ortaya koydu.
WUC’nin 1 Ekim öncesindeki açıklamasında Belçika da ortak protestoların gerçekleştirileceği ülkeler arasında sayılmıştı. Ancak mevcut kaynaklarda Brüksel’deki eylemin gerçekleştiğine ilişkin doğrulama Berlin, İstanbul veya Kuzey Amerika’daki gösteriler kadar ayrıntılı değil.
YALNIZCA UYGURLAR DEĞİL, ÇİN’İN BASKI ALTINDAKİ HALKLARI DA SOKAKTAYDI
1 Ekim’deki protestoların dikkat çeken yönlerinden biri, Uygur meselesinin diğer halkların özgürlük mücadelesiyle aynı zeminde buluşması oldu.
Berlin, Londra, San Francisco ve Toronto gibi şehirlerde Uygurlar; Tibetliler ve Hong Konglularla birlikte eylem yaptı. Gösterilerde Doğu Türkistan’daki baskıların yanı sıra Tibet’teki asimilasyon politikaları, Hong Kong’daki siyasi baskılar ve Çin’in yurtdışındaki muhalifleri susturma girişimleri de gündeme getirildi.
Hindistan’da Tibetli Gençlik Kongresi üyeleri Çin Büyükelçiliği önünde protesto gerçekleştirirken, Yeni Zelanda’nın Auckland kentinde de Çin Başkonsolosluğu önünde Çin Komünist Partisi karşıtı gösteri yapıldı. Tayvan’ın başkenti Taipei’de ise Hong Konglu gruplar ve Tayvanlı sivil toplum kuruluşları otoriterliğe karşı ortak eylem düzenledi.
Bu eylemlerin tamamı doğrudan Doğu Türkistan işgaline odaklanmasa da, Uygur, Tibetli ve Hong Konglu toplulukların aynı gün Çin yönetiminin baskı politikalarına karşı ortak zeminde buluşması dikkat çekti.
1 EKİM, UYGURLAR İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Çin Halk Cumhuriyeti 1 Ekim 1949’da ilan edildi. Ancak Doğu Türkistan’ın işgal süreci, bu tarihten sonraki haftalarda Çin Komünist güçlerinin bölgeye girmesi ve bağımsız Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin ortadan kaldırılmasıyla tamamlandı.
Bu nedenle 1 Ekim, Uygur hareketi tarafından Çin Komünist Partisi yönetiminin kuruluşunun yanı sıra Doğu Türkistan üzerindeki işgal ve baskı döneminin başlangıcını simgeleyen tarih olarak değerlendiriliyor.
2026’da dünyanın farklı kentlerinde düzenlenen gösterilerde verilen ortak mesaj ise açıktı: Çin yönetiminin resmi kuruluş kutlamalarının gölgesinde, Doğu Türkistan, Tibet ve Hong Kong’daki baskıların unutulmasına izin verilmeyecek.
Uygurların 1 Ekim protestoları böylece yalnızca bir yıldönümü eylemi olmaktan çıkarak, Çin’in farklı halklara yönelik baskı politikalarına karşı küresel bir dayanışma görüntüsüne dönüştü.
İlk yorum yapan siz olun