Çin’in yeni planı: Enerji üssü, lojistik merkez ve sessiz i̇şgücü

Uyghur Rights Monitor’ün Ocak 2026 raporuna göre Çin, Doğu Türkistan’ı “temiz enerji üssü” ve lojistik merkez olarak konumlandırırken, 16 milyonu aşan Uygur Türkü “mesleki eğitim” ve kontrollü aile ziyaretleriyle yeni bir yönetim modeli kuruluyor. Yeşil kalkınma söylemi büyürken, bu dönüşüm gerçekten ekonomik bir atılım mı, yoksa baskının daha görünmez hale gelmiş yeni bir biçimi mi?

Uyghur Rights Monitor’ün Ocak 2026 raporuna göre Çin, 15. Beş Yıllık Plan’ın başlangıcıyla birlikte Doğu Türkistan’ı enerji, lojistik ve sanayi merkezi haline getirme sürecini hızlandırdı. Ancak rapor, ekonomik kalkınma söyleminin arkasında yapısal zorla çalıştırma ve ideolojik kontrol mekanizmalarının kurumsallaştığını öne sürüyor.

https://news.cgtn.com/news/2025-12-31/750-kV-grid-completion-makes-China-s-Xinjiang-an-electric-powerhouse-1JyeMT2Zda8/p.html

16 MİLYON İŞ TRANSFERİ

Bölgesel veriler, son beş yılda 16,1 milyon iş transferi gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor. Sadece 2025 yılında 3,35 milyon kişi “kırsal iş gücü yönlendirmesi” kapsamında başka bölgelere gönderildi.

Uzmanlara göre bu model, açık gözaltı politikalarından “idari işgücü yönetimine” geçiş anlamına geliyor.

YEŞİL ENERJİ YATIRIMLARI ARTIYOR

Ultra yüksek gerilim hatları, hidrojen istasyonları ve dev enerji depolama projeleriyle bölge “ulusal enerji omurgası” olarak konumlandırılıyor.

https://news.cgtn.com/news/2026-01-30/China-s-first-dedicated-cotton-express-train-launches-in-Xinjiang-1KlE6J6lLvG/index.html

Rapora göre “temiz enerji” vurgusu, uluslararası yaptırım baskısını azaltmayı ve küresel şirketleri bölgeye daha bağımlı hale getirmeyi amaçlıyor.

BM’DEN SERT UYARI

United Nations uzmanları Ocak ayında yayımladıkları değerlendirmede, zorla çalıştırma uygulamalarının insanlığa karşı suç seviyesine ulaşabileceğini bildirdi.

Çin Dışişleri Bakanlığı ise iddiaları “asılsız” olarak nitelendirdi.

“AİLE BULUŞMASI” TARTIŞMASI

İstanbul’dan Urumçi’ye düzenlenen “aile ziyareti” organizasyonu devlet medyasında olumlu bir adım olarak sunuldu. Ancak rapora göre bu ziyaretler, diasporaya yönelik baskının yeni bir biçimi olabilir.

https://istanbul.china-consulate.gov.cn/zlshd/202601/t20260105_11806619.htm

Uzmanlar, ekonomik büyüme ve yeşil dönüşüm söyleminin, insan hakları tartışmalarını gölgede bırakma riski taşıdığına dikkat çekiyor.