Çin yönetiminin Doğu Türkistan’da yaşayan Uygurlara yönelik baskılarının ülke sınırları dışında da devam ettiği, Uygur diasporasının karşı karşıya kaldığı tehditleri yeniden gündeme taşıyor. İngiltere’de yaşayan, güvenliği nedeniyle gerçek ismi açıklanmayan Alim’in anlattıkları, Çin polisinin yurt dışındaki Uygurları aileleri üzerinden baskı altına almaya ve kendileri için bilgi toplamaya zorlamaya çalıştığını ortaya koyuyor.
BBC Newsnight tarafından yayımlanan video haberde, Alim’in yaşadıkları ile farklı ülkelerde yaşayan Uygur Türklerinin tanıklıklarına yer veriliyor.
ANNESİYLE GÖRÜŞEBİLMEK İÇİN POLİSİN ŞARTLARINI KABUL ETMEK ZORUNDA KALDI
Doğu Türkistan’dan ayrılarak İngiltere’ye sığınan Alim, yaklaşık altı yıl boyunca annesiyle doğru dürüst görüşemedi. Annesiyle yaptığı görüntülü görüşme ise özgürce gerçekleştirilen bir aile görüşmesi değildi. Görüşmeyi ayarlayan kişinin Çin polisiyle bağlantılı olması, buluşmanın arkasındaki baskı mekanizmasını da ortaya koyuyordu.
Alim’in annesi, görüntülü görüşmede oğluna, “Canım oğlum, ölmeden seni göremeyeceğim diye korkuyordum” sözleriyle seslendi.
Anne ve oğulun daha önceki görüşmeleri de aracılar üzerinden gerçekleştiriliyordu. İki ayrı telefonun karşı karşıya getirilmesiyle yapılan görüşmelerde birbirlerini doğru dürüst göremiyor, çoğunlukla ağlayarak konuşuyorlardı.
Ancak bu görüşmenin Alim açısından çok daha ağır bir bedeli olacaktı.
ÇİN POLİSİNDEN AJANLIK TEKLİFİ
Alim’in aktardığına göre, annesiyle görüşmesini sağlayan Çinli polis daha sonra kendisiyle yeniden iletişime geçti. Bu kez Alim’den İngiltere’deki Uygur insan hakları kuruluşlarının toplantılarına katılmasını, faaliyetleri hakkında bilgi toplamasını ve elde ettiği bilgileri Çin makamlarına iletmesini istedi.
Londra’da Çin karşıtı bir protesto düzenlendiğinde kendisini arayarak kimlerin katıldığını sorduklarını anlatan Alim, polisle yaptığı telefon görüşmelerinin kayıtlarını da BBC ile paylaştı.
Çin polisi bununla da yetinmedi. Alim’e, Uygur hakları konusunda çalışan kuruluşların yöneticileriyle yakınlık kurması, onları yemeklere götürmesi ve hesaplarını ödemesi için para teklif edildi. Bu faaliyetleri gizlemek amacıyla bir paravan şirket kurulması da gündeme getirildi.
Alim’e, bu amaçla daha önce başka kişiler adına da şirketler oluşturulduğu söylendi.
Teklifleri reddetmesi hâlinde Doğu Türkistan’da kalan ailesinin zarar görebileceği endişesi, Alim’i ağır bir ikilemle karşı karşıya bıraktı.
Ancak Alim, ailesi üzerinden kurulan baskıya rağmen ajanlık teklifini kabul etmedi. Kararını anlatırken, ailesini kurtarmak uğruna başkalarına ihanet etmenin kendi halkına ihanet anlamına geleceğini ifade etti.
TÜRKİYE’DEKİ UYGURLAR DA AYNI BASKIYLA KARŞI KARŞIYA
BBC’nin aktardığı araştırma, baskı iddialarının yalnızca İngiltere ile sınırlı olmadığını gösteriyor.
İngiltere’deki Sheffield Üniversitesinden Dr. David Tobin ve araştırmacı Nyrola Elima, farklı ülkelerde yaşayan 200’den fazla Uygur mülteciyle görüşerek Çin’in sınır ötesi baskı yöntemlerini inceledi.
Araştırma kapsamında İngiltere’de yaşayan 48 Uygurla yapılan görüşmelerde katılımcıların yaklaşık üçte ikisi, Çin polisinin kendileriyle doğrudan iletişime geçtiğini; casusluk yapmaları, insan hakları faaliyetlerinden uzak durmaları veya medyaya konuşmamaları yönünde baskı gördüklerini anlattı.
Türkiye’de ise araştırmaya katılan 148 Uygur Türkünün yüzde 80’i benzer tehditlere maruz kaldıklarını bildirdi.
Bu oranlar araştırmaya katılan kişilerin beyanlarını yansıtıyor; Türkiye’deki veya İngiltere’deki bütün Uygur nüfusunu temsil eden bir oran olarak değerlendirilmemeli.
TÜRKİYE’DEKİ DİASPORA İÇİNDE GÜVEN DUYGUSU ZEDELENİYOR
Araştırmada görüşlerine yer verilen Abdurehim Paraç, 2013 yılında Doğu Türkistan’dan ayrılarak 2014’te İstanbul’a geldiğini anlatıyor.
Türkiye’ye ilk geldiğinde özgür bir hayat yaşayabildiğini belirten Paraç, sonraki yıllarda Uygur toplumu üzerindeki baskıların arttığını ifade ediyor.
Çin polisinin Uygurları birbirlerini izlemeye ve bilgi toplamaya zorlamasının diaspora içerisindeki güveni ve dayanışmayı zedelediğine dikkat çekiyor.
Paraç, özellikle gençlerin Uygur hakları için düzenlenen protestolara ve toplantılara katılmaktan çekinmeye başladığını belirtiyor. İnsanlar, aralarına Çin adına çalışan kişilerin karışmış olabileceğinden endişe ediyor.
Bu durum, yalnızca bireyleri değil, yurt dışında yaşayan Uygurların birlikte hareket etme imkânını da olumsuz etkiliyor.
ABD’DE YAŞAYAN UYGUR HAKLARI SAVUNUCUSU DA HEDEFTE
BBC’nin haberinde ABD’de yaşayan Uygur hakları savunucusu Julie Millsap’in yaşadıkları da aktarılıyor.
Uygur hakları konusunda yürüttüğü faaliyetlerin ardından Çin polisinin, eşinin Doğu Türkistan’daki ailesi üzerinden kendisine ulaşmaya çalıştığını anlatan Millsap, tehdit içerikli mesajlar aldığını belirtiyor.
Millsap’e göre Çin polisi, eşinin ailesini ziyaret ederek baskı kurdu ve aile bireyleri üzerinden kendisine gözdağı vermeye çalıştı.
Bu örnek, Çin’in sınır ötesindeki baskı iddialarının yalnızca Uygur mültecileri değil, onların yakınları ve insan hakları çalışmalarına destek veren kişileri de kapsayabildiğini gösteriyor.
PEKİN YÖNETİMİ İDDİALARI REDDEDİYOR
BBC’nin sorularına yazılı yanıt veren Londra’daki Çin Büyükelçiliği, sınır ötesi baskı iddialarını tamamen temelsiz olarak nitelendirdi.
Çin yönetimi, Uygurların ve yurt dışında yaşayan akrabalarıyla iletişimlerinin yasalar çerçevesinde korunduğunu savundu.
Ancak Alim’in paylaştığı telefon kayıtları, araştırmacıların görüşmeleri ve farklı ülkelerde yaşayan Uygurların tanıklıkları, bu açıklamaların ötesinde cevaplanması gereken ciddi sorular bulunduğuna işaret ediyor.
Alim ise ailesinin güvenliği üzerinden kendisine yöneltilen baskılara rağmen Çin polisinin tekliflerini reddetti. BBC’ye aktardığı son sözleri, karşı karşıya kaldığı ikilemi özetliyor:
Ailesi uğruna başkalarına ihanet etmenin, kendi milletine ihanet etmek anlamına geldiğini belirten Alim, bunun bir bedeli olacaksa o bedeli ödemeye hazır olduğunu ifade etti.



İlk yorum yapan siz olun