Çin menşeli Uygurca elektronik sözlük uygulaması iTerjiman, basit bir kelime aramasıyla tetiklenen sıra dışı bir uyarı sistemiyle gündeme geldi. Kullanıcıların “nikâh” kelimesini araması halinde ekranda sert bir uyarı mesajı belirirken, cihazın hoparlöründen yüksek sesli alarm çalması dikkat çekti. Olay, dijital platformlar üzerinden yürütülen dil ve inanç temelli denetimin boyutlarını yeniden tartışmaya açtı.
“HASSAS KELİME” UYARISI VE SESLİ ALARM
Sosyal medyaya yansıyan ekran görüntülerinde, uygulamanın kırmızı zemin üzerinde “ciddi uyarı” anlamına gelen ifadelerle kullanıcıyı durdurduğu görülüyor. Uyarıda, “hassas içerik tespit edildiği” belirtilerek çeviri işleminin durdurulduğu ifade ediliyor.
Daha da dikkat çekici olan ise bu uyarının yalnızca görsel değil, aynı zamanda yüksek sesli alarm ile desteklenmesi. Bu durum, kullanıcı üzerinde psikolojik baskı oluşturabilecek bir dijital gözetim mekanizması olarak değerlendiriliyor.
DİL VE İNANÇ ÜZERİNDE DİJİTAL DENETİM
Uzmanlara göre bu tür uygulamalar, yalnızca teknik bir filtreleme değil; aynı zamanda belirli kavramların kullanımını caydırmayı hedefleyen sistematik bir yaklaşımın parçası. Özellikle dini terminolojinin “hassas” kategorisine alınması, kültürel ve inançsal alanın dijital araçlar üzerinden kontrol altına alınmaya çalışıldığına işaret ediyor.
KAŞGARLI: “DİLİN KENDİSİ HEDEFTE”
Doğu Türkistanlı gazeteci Selahaddin Kaşgrarlı, konuyla ilgili değerlendirmesinde bu tür uygulamaların sıradan bir sansür aracı olmadığını vurguladı:
“Burada mesele sadece bir kelimenin engellenmesi değil. Dilin kendisi hedef alınıyor. Bir toplumun inanç dünyasını ifade eden kelimeler ‘tehlikeli’ olarak kodlandığında, bu doğrudan kimliğe yönelik bir müdahaledir.”
Kaşgrarlı, dijital platformların bu şekilde kullanılmasıyla birlikte, bireylerin gündelik dil kullanımında dahi oto-sansüre zorlandığını belirterek şunları kaydetti:
“Alarm sesi sadece bir uyarı değil; aynı zamanda bir gözdağıdır. Kullanıcıya ‘izleniyorsun’ hissi verilerek, kelimeler üzerinden bir kontrol alanı kuruluyor.”
DİJİTAL ARAÇLARDA YENİ BASKI BOYUTU
Ortaya çıkan bu olay, teknolojik araçların yalnızca iletişim ve bilgiye erişim değil, aynı zamanda denetim ve yönlendirme aracı olarak da kullanılabildiğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Basit bir kelimenin bile alarm sistemine dönüşmesi, dijital dünyada ifade özgürlüğünün sınırlarının nasıl yeniden çizildiğine dair çarpıcı bir örnek olarak değerlendiriliyor.
İlk yorum yapan siz olun