Çin yönetimi tarafından Doğu Türkistan’da kabul edilen bölgesel “devlet sırları” düzenlemesi 1 Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme, kamu görevlilerinin görevden ayrıldıktan sonra da bilgi paylaşımını ve yurt dışı temaslarını sınırlandıran hükümler içeriyor.
Çin yönetimi tarafından Doğu Türkistan’da kabul edilen yeni “devlet sırları” düzenlemesi 1 Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Düzenleme; kamu görevlilerinin ne söyleyebileceğini, nereye seyahat edebileceğini ve kimlerle iletişim kurabileceğini görevden ayrılsalar dahi sınırlandırıyor. İnsan hakları savunucuları, mevcut ulusal devlet sırları yasasına rağmen bölgeye özel ayrı bir düzenleme yapılmasını “tesadüf değil” olarak değerlendiriyor.
GÖREVDEN AYRILANLARA SEYAHAT VE İFADE SINIRI
Yasanın 32. maddesine göre, gizli bilgilere erişimi olan kamu çalışanları görevden ayrıldıktan sonra “gizlilikten arındırma süreci”ne tabi tutulacak. Bu süre zarfında:
- Yurt dışına çıkmaları yasaklanabilecek,
- Göç etmeleri engellenebilecek,
- Görev sırasında edindikleri bilgileri kamuya açıklamaları suç sayılabilecek. Bu düzenleme, geçmişte gözaltı ve tutuklama sistemlerinde görev yapmış yetkililerin kamuoyuna bilgi vermesini fiilen sınırlandırıyor.
YEREL YÖNETİMLERE GİZLİLİK SORUMLUSU ZORUNLULUĞU
Yasanın 5. maddesi, köy idareleri ve mahalle komitelerine resmi “gizlilik yönetimi personeli” atanmasını zorunlu kılıyor. Böylece yerel idari yapılar, bilgi denetimi sürecinin doğrudan bir parçası haline getiriliyor. Bu birimler daha önce hane ziyaretleri ve toplumsal izleme faaliyetleriyle gündeme gelmişti. Yeni düzenleme ile görev alanları hukuki bir çerçeveye bağlanmış oldu.
YAPAY ZEKÂ İLE BİLGİ AKIŞI DENETİMİ
22. madde kapsamında kamu kurumlarına, bilgi altyapılarına yapay zekâ destekli izleme sistemleri entegre etme yükümlülüğü getiriliyor. Bu sistemlerin, kurum dışına çıkan veri akışını takip etmesi ve “sınıflandırılmış” içerikleri tespit etmesi öngörülüyor.
MEDYA VE TOPLU VERİLER KAPSAM ALTINDA
39. maddeye göre, devlet sırrı kabul edilen bilgilerin basın-yayın organları veya bireysel sosyal medya hesapları tarafından yayımlanması güvenlik tehdidi olarak değerlendirilebilecek.
Ayrıca 24. madde, tek tek gizli sayılmayan verilerin bir araya getirilmesi halinde de “sınıflandırılmış bilgi” kapsamına alınabileceğini düzenliyor. Bu hüküm, demografik veriler, doğum oranları ve nüfus hareketleri gibi istatistiklerin erişime kapatılmasının önünü açabilecek nitelikte görülüyor.
ULUSLARARASI TEPKİLER
Birleşmiş Milletler, 2022 yılında yayımladığı değerlendirmede Uygurlar ve diğer Türk Müslüman topluluklara yönelik uygulamaların insanlığa karşı suç teşkil edebileceğini belirtmişti. Pekin yönetimi ise bu tespiti reddetmişti.
Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte Doğu Türkistan’daki bilgi akışının daha sıkı denetime tabi tutulacağı ve kamu görevlilerinin açıklamalarına yönelik hukuki sınırlamaların kalıcı hale geleceği değerlendiriliyor.
İlk yorum yapan siz olun