AP’nin haberine göre, Doğu Türkistan’da kimi şarkılar “yasaklı/sorunlu” listelerine ekleniyor. Söz konusu içeriklerin dinlenmesi, paylaşılması veya cihazlara indirilmesi, yetkililer tarafından gözaltı ya da hapis cezasına dayanak yapılabiliyor. Uzman değerlendirmeleri, bunun Uygur kültürüne yönelik süreklilik gösteren ve “ince yöntemlerle” yürütülen baskının bir uzantısı olduğuna işaret ediyor.
Associated Press’in (AP), Norveç merkezli Uyghur Hjelp’in ulaştığı belgelere dayandırdığı haberine göre Çin yönetimi, Doğu Türkistan’da bazı şarkıları “yasaklı” veya “sorunlu” diye sınıflandırıyor. Haberde, listedeki şarkıları indiren, dinleyen ya da internette paylaşan kişilerin yasal yaptırımlarla karşılaşabileceği belirtiliyor.
Uyghur Hjelp’in aktardığı kayıtlara göre ekim ayında Kaşgar’da kolluk kuvvetleri ve yerel yetkililerin katıldığı bir toplantıda halka kapsamlı uyarılar yapıldı. Toplantıda “7 kategoriye ayrılan ve sorunlu sayılan” şarkıların dinlenmemesi, indirilmemesi ve paylaşılmaması istendi. Yetkililer, uyarılara uymayanların hapis riski dahil ağır biçimde yargılanabileceğini söylerken, cezaların ayrıntılarını açıklamadı.
Toplantı notlarında, denetimin yalnızca müzikle sınırlı kalmadığı; gündelik dil kullanımına da müdahale edildiği ifade edildi. Buna göre yerel yetkililere “Esselamu aleykum” gibi selamlaşmalardan kaçınmaları, bunun yerine “Komünist Parti sizi korusun” benzeri ifadeler kullanmaları yönünde talimat verildiği aktarıldı.
Listede, Uygur toplumunda düğünlerde ve etkinliklerde kuşaklar boyunca çalınan “Beş Pede” adlı halk baladının da yer aldığı; şarkının sözleri romantik bir anlatı taşısa da yine de “sorunlu” sayıldığı kaydedildi. Ayrıca tutuklu Uygur şair Abdülkadir Celaleddin’in şiirinden uyarlanan “Yanarim Yoq”, Sincan TV’deki “İpek Yolu’nun Sesi” yarışmasında seslendirilen “Es-selamu Aleykum” ve ünlü müzisyen Abdürrehim Heyit’in “Atalar” adlı eserinin de listede bulunduğu belirtildi.
Londra Üniversitesi SOAS’tan etnomüzikolog Rachel Harris, “Beş Pede”nin dini çağrışımları nedeniyle işaretlendiğini, ancak şarkının aşırıcılığı teşvik etmediğini vurguladı. Harris’e göre “Atalar” ise Uygur atalarını yücelten milliyetçi göndermeler nedeniyle hedef alınmış olabilir. Manchester Üniversitesi’nden Doğu Asya tarihçisi Rian Thum da bu uygulamayı bölgede “incelikli ama kesintisiz” süren baskının bir parçası olarak değerlendirdi ve “yanlış müzik” dinlediği gerekçesiyle insanların gözaltı tehdidiyle karşılaşmasının şaşırtıcı olmadığını söyledi.
AP, bölge sakinleriyle yapılan görüşmelerin müzikle bağlantılı gözaltı ve yargılamaların sürdüğünü doğruladığını yazdı. Haberde, 27 yaşındaki Uygur müzik yapımcısı Yashar Xiaohelaiti’nin 2023’te “hassas” kabul edilen şarkıları bulut hesabına yüklediği gerekçesiyle gözaltına alındığı ve 3 yıl hapis cezası aldığı bilgisi yer aldı. Mahkeme kararına göre Xiaohelaiti, 42 “sorunlu” şarkıyı Çin merkezli NetEase Cloud Music’e yüklemek ve 8 “sorunlu” e-kitap indirmekle suçlandı; ayrıca 3 bin yuan para cezası verildi.
Bölgede yaşayan ve adını vermek istemeyen bir kişi, yurt dışındaki bir Uygur’un sosyal medya paylaşımına yorum yaptıktan sonra polis karakoluna çağrıldığını anlattı. Eski bir yerel yetkili de WeChat üzerinden birbirlerine Uygur şarkıları gönderdikleri için gözaltına alınan iki genci hatırladığını söyledi. Londra’da yaşayan Uygur sanatçı ve aktivist Rahima Mahmud ise müziğin yaşamının parçası olduğunu belirterek, “Müziği ortadan kaldırmak, ruhu ortadan kaldırmaktır” dedi.
Kaynak: Karar
İlk yorum yapan siz olun