İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Yeni Uygur Türkçesi ve Alfabe

Bugünkü Uygur Türkçesi, Eski Uygur, Karahanlı ve Çağatay Türkçesinden gelişmiştir.
Yeni Uygur Türkçesi, 15. yüzyılın başlarından 20. yüzyılın başlarına kadar devam eden
Çağatay Türkçesinin modern devamı niteliğindedir. Müşterek Orta Asya Türkçesi olan
Çağatay Türkçesi, 1930’lu yıllara kadar Uygur Türkleri tarafından yazı dili olarak kullanılmıştır
ve daha sonra merkezî ağız grubu içinde yer alan Ürümçi ağzı yazı dili hâline
gelmiştir. Doğu Türkistan Uygur ağızları üç gruba ayrılır. Bunlar; 1. Merkezî ağız grubu
(Ürümçi, Kumul, Turpan, İli, Kaşgar-Atuş, Tarım ağızları). 2. Hoten ağız grubu (Guma,
Karikaş, Elçi, Lop, Keriye ağızları). 3. Lopnor ağız grubu (Döŋkotan, Kara ve Miren ağzı).
Hoten ağzı, Doğu Türkistan’ın güneybatısında yer alan Hoten’e bağlı bölgelerde konuşulur.
Lopnor ağzı, arkaik özellikler taşımakta ve özellikle dudak uyumu bakımından bugünkü
Kırgız Türkçesiyle benzerlik göstermektedir.
Uygurlar, Eski Uygurca döneminde Köktürk, Brahmi, Tibet, Sogd ve Mani alfabeleriyle
birlikte daha çok Sogd yazısından geliştirilen Uygur alfabesini kullanmışlardır. Uygur
yazısı, Karahanlılar döneminde, hatta, 15. yüzyılın sonlarına kadar kullanılmıştır. İslamiyetle
birlikte kullanılmaya başlayan Arap alfabesi, 20. yüzyılın başlarına kadar bu coğrafyada
tek alfabe olarak varlığını sürdürmüştür. 1955’te on yıllık bir süreyle Kiril alfabesi;
1965’te ise Uygur-Latin alfabesi kullanılmış; ancak, bu alfabe değişiklikleri başarısızlıkla
sonuçlanmıştır. Uygur Türkleri, yüzyıllardır kullandıkları Arap alfabesinden vazgeçmemişler;
Arap alfabesi üzerinde bazı değişiklikler yapmak suretiyle 1983’te Arap esaslı Uygur
alfabesini kabul etmişlerdir. Bugün Doğu Türkistan/Şincan Uygur Özerk Bölgesi’nde
Yeni Uygurcanın fonetik özelliğine göre geliştirilen Arap har>i esaslı Uygur-Arap alfabesi;
Kazakistan’da ise Kiril esaslı Uygur-Kiril alfabesi kullanılmaktadır.

Image result for yeni uygur alfabesi

 

İlk yorum yapan siz olun

Bir Yorum Yazın

%d blogcu bunu beğendi: