Çin’de geliştirilen yapay zeka sohbet botlarının, siyasi sorular karşısında susmayı ya da devletin resmi söylemini tekrarlamayı tercih ettiği ortaya çıktı. Yeni bir araştırmaya göre bu modeller, Doğu Türkistan, Tayvan, insan hakları ve internet sansürü gibi konularda bilinçli biçimde eksik ve hatalı yanıtlar veriyor. Peki, yapay zeka bile sansürleniyorsa, Çin’de gerçeğe kim ulaşabiliyor?
Yeni bir akademik araştırma, Çin’de geliştirilen yapay zeka sohbet botlarının siyasi sorular karşısında sistematik biçimde susmayı tercih ettiğini, yanıltıcı cevaplar verdiğini ya da devletin resmî söylemini aynen tekrar ettiğini ortaya koydu. Uzmanlara göre bu durum, dijital çağda sansürün artık yalnızca internet siteleriyle sınırlı olmadığını, yapay zekaların da denetim altına alındığını gösteriyor.
Araştırma, saygın akademik dergi PNAS Nexus’ta yayımlandı ve Çin’in önde gelen sohbet botlarını mercek altına aldı.
DOĞI TÜRKİSTAN, TAYVAN, AKTİVİSTLER: KIRMIZI ÇİZGİLER NET
Çalışmada, BaiChuan, DeepSeek ve ChatGLM gibi Çin merkezli yapay zeka modellerine devlet politikalarıyla ilgili 100’den fazla soru yöneltildi. Sonuçlar ise dikkat çekici: Doğu Türkistan, Tibet ve Tayvan’ın siyasi statüsü, söz de etnik azınlıklar, insan hakları ve demokrasi yanlısı aktivistler hakkında sorular sorulduğunda Çinli modeller;
- Ya soruları tamamen yanıtsız bıraktı ya da konuyu geçiştirdi ve ya Çin hükümetinin resmi görüşlerini sorgulamadan tekrarladı
- Araştırmacılar, bu tür yanıtları “olası sansür vakaları” olarak sınıflandırdı.
GOOGLE, FACEBOOK VE YAHOO ÇIN’DE YASAK
Araştırmadaki en çarpıcı örneklerden biri, Çin’deki internet sansürüyle ilgili sorular oldu. Çinli bir sohbet botu, ülkede milyonlarca siteyi engelleyen ve küresel çapta bilinen “Büyük Güvenlik Duvarı”ndan tek kelimeyle bile söz etmedi. Google, Facebook ve Yahoo gibi platformların Çin’de neden erişilemediği ise tamamen görmezden gelindi.
Araştırmacılara göre bu yaklaşım, sansürü inkar ederek görünmez kılma stratejisinin dijital bir yansıması.
YASAL ZEMİN HAZIR: DEVLET NE DERSE O
Araştırma, 2023’te yürürlüğe giren Çin yasalarına da dikkat çekiyor. Bu düzenlemelere göre yapay zekâ şirketleri;
- “Temel sosyalist değerleri” korumak
- Ulusal egemenliği sorgulayan
- Devletin imajına zarar veren
- Toplumsal hareketliliği tetikleyebilecek içerikler üretmemek zorunda.
Ayrıca belirli büyüklüğe ulaşan şirketler, algoritmalarını Çin Siber Uzay İdaresi’ne bildirmek ve güvenlik denetiminden geçmekle yükümlü.
Araştırmacılara göre bu çerçeve, Çin’de geliştirilen büyük dil modellerinin bağımsız hareket etmesini fiilen imkânsız hale getiriyor.
“HER FARKLILIK DEVLETTEN KAYNAKLI OLMAYABİLİR” UYARISI
Çalışma, tüm farkların doğrudan devlet baskısından kaynaklandığını iddia etmese de Çinli modellerin ülkeye özgü veri setleriyle eğitildiğini ve bunun da cevapları etkileyebileceğini not ediyor.
Ancak genel tablo net:
Çin’de sansür, artık yalnızca insanlara değil, yapay zekalara da uygulanıyor.
İlk yorum yapan siz olun