Türkiye’nin ‘Uygur meselesi’ne tutumu, 2009’da Urumçi olayları sonrası “soykırım” ifadesine varan sert ve ahlaki bir eleştiriden, zamanla Çin’le ekonomik, jeopolitik ve güvenlik ilişkilerini önceleyen temkinli ve düşük profilli bir çizgiye evrilmiştir; 2010’ların başından itibaren karşılıklı ziyaretler, ŞİÖ süreci, Kuşak ve Yol entegrasyonu, yatırım ve güvenlik iş birliği derinleşirken, ‘Uygur meselesi’ kamuoyunda daha sınırlı ve Çin’in egemenliği ile “Tek Çin” vurgusu çerçevesinde dile getirilmiş, Türkiye çoğu zaman Çin’i eleştiren çok taraflı girişimlerin dışında kalmış ve konuyu açık çatışma alanı haline getirmemeyi tercih etmiştir; bugün gelinen noktada Ankara, retorikte Uygur Türklerinin hak ve özgürlüklerine “hassasiyet” ifade eden, pratikte ise Çin’le stratejik ortaklığı zedelemeyecek şekilde sessiz diplomasi ve denge politikası izleyen bir tutum benimsemektedir.
Temmuz 2009
Başbakan Erdoğan, Uygurlara yönelik hak ihlallerini “adeta bir soykırım” olarak niteledi.
Temmuz 2009
Erdoğan, Türkiye’nin Çin’in Doğu Türkistan’daki “şiddetini” sona erdirme yollarını görüşmek üzere konuyu BM’nin gündemine taşıyacağını söyledi.
Temmuz 2009
Dışişleri Bakanlığı, Doğu Türkistan’nin başkenti Urumçi’de yaşanan ölümcül çatışmalar nedeniyle endişe duyduğunu bildirdi.
Ocak 2010
Çin Dış Ticaret Bakanı Chen Deming’in Türkiye ziyareti kapsamında iki ülke arasındaki ekonomik ve ticari ilişkileri görüşüldü.
Ocak 2010
Çin Dışişleri Bakanı Yang Jiechi, temaslarda bulunmak ve Afganistan ve Komşuları Zirvesi’ne katılmak üzere Türkiye’ye geldi.
Ekim 2010
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, olası iş birliği imkanlarını görüşmek üzere Çin’i ziyaret etti.
Ekim 2010
Çin Başbakanı Wen Jiabao, Türkiye ziyareti sırasında Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay ile bir araya geldi.
Mart 2011
İki ülkenin dışişleri bakanlıkları arasında kurulan Ortak Çalışma Grubu’nun ilk toplantısı Ankara’da yapıldı.
Şubat 2012
Çin Devlet Başkan Yardımcısı Xi Jinping’in Türkiye ziyareti sırasında iki ülke ticaret ve finans alanlarında bir dizi anlaşma imzaladı.
Nisan 2012
Çin ve Doğu Türkistan ziyareti öncesinde Erdoğan, “Orada geçmişte yaşananları yeniden kaşımamız doğru olmaz” dedi. Dışişleri Bakanlığı’na göre, bu ziyaret bir Türk başbakanının 27 yıl aradan sonra Çin’e yaptığı ilk ziyaretti.
Haziran 2012
Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü’ne (ŞİÖ) “Diyalog Ortağı” olarak katılma başvurusu kabul edildi.
Mart 2013
Başbakan Ahmet Davutoğlu, Çin’le “gelişen ilişkileri” övdü. Ankara’nın “Uygur krizini atlattığını” ve Çin’le “stratejik bir ilişki” kurduğunu söyledi.
Nisan 2013
Önde gelen Uygur aktivistlerinden Rabia Kader, Türkiye’nin kendisine “vize vermediğini” ve 2012’de Ankara’da yapılması planlanan Dünya Uygur Kadınlar Kongresi’ne “izin vermediğini” söyledi.
Eylül 2013
Türkiye, ilk uzun menzilli füze ihalesini Çinli şirket CPMIEC’e verdi.
Ekim 2013
Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı (CPPCC) 13. Ulusal Komitesi Başkan Yardımcısı Liu Qibao, dönemin başbakan yardımcısı Bekir Bozdağ ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ile görüştü.
Nisan 2014
İki ülkenin dışişleri bakanlıkları arasında kurulan Ortak Çalışma Grubu’nun üçüncü toplantısı Türkiye’de yapıldı.
Ekim 2014
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Pekin’de düzenlenen bir bakanlar konferansı marjında Çinli mevkidaşı Wang Yi ile görüştü.
Kasım 2014
Çin Komünist Partisi Merkez Siyasi ve Hukuki İşler Komisyonu Sekreteri Meng Jianzhu, Ankara’da siyasi, ekonomik ve güvenlik iş birliğini geliştirmeye yönelik istişarelerde bulundu.
Temmuz 2015
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Çin ziyareti sırasında, Ankara’nın “Tek Çin” politikasına bağlı olduğunu vurguladı ve, “Doğu Türkistan İslami Hareketi”ne atıfta bulunarak, “Çin ile stratejik işbirliğinin hasta ruhlu güçler tarafından etkilenmesine izin vermeyeceklerini” ifade etti. Görüşmelerde iki ülke karşılıklı yatırım anlaşmaları imzaladı.
Temmuz 2015
Çin Devlet Başkanı Xi, Pekin’de Erdoğan’la yaptığı görüşmede iki ülke arasında “uzay, finans ve yatırım” alanlarında yeni iş birliği adımlarının atılması gerektiğini söyledi.
Eylül 2015
China Merchants öncülüğündeki bir grup Türkiye’de 920 milyon dolarlık liman yatırımı yaptı.
Kasım 2015
Xi’nin Türkiye ziyareti sırasında Erdoğan ve Xi, İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ile 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu’nun Türkiye’nin Orta Koridor Girişimi ile uyumlaştırılmasını da içeren bir dizi ticaret anlaşması imzaladı.
Haziran 2016
İki ülke arasında Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Anlaşması’nın taslak metni tamamlandı.
Ağustos 2016
Çin Dışişleri Bakan Yardımcısı Zhang Ming, Temmuz ayında Türkiye’de yaşanan darbe girişiminin ardından Cumhurbaşkanı Erdogan’a “Pekin’in desteğini iletmek” üzere Türkiye’yi ziyaret etti. Ziyaret sırasında Zhang, Enerji Bakanı Berat Albayrak ile de bir araya geldi.
Eylül 2016
Çin ziyareti öncesinde Erdoğan, Uygurlarla ilişkin bir soruya, “İslam ile terörü ayırmak lazım…” yanıtını verdi.
Eylül 2016
Ankara ve Pekin, Çin’in Hangzhou kentinde düzenlenen G20 Zirvesi’nde yenilenebilir enerji alanında bir iş birliği anlaşması ve kömür alanında bir mutabakat dahil dört anlaşma imzaladı.
Kasım 2016
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Türkiye-Çin Dışişleri Bakanları İstişare Mekanizması’nın ilk toplantısına katılmak üzere Türkiye’yi ziyaret etti.
Nisan 2017
Çin Başbakan Yardımcısı Liu Yandong, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in “The Governance of China” adlı kitabının Türkçe çevirisinin tanıtımı için Ankara’da düzenlenen etkinliğe katıldı.
Mayıs 2017
Erdogan’ın Çin ziyareti sırasında iki ülke heyetleri arasında “suçluların karşılıklı iadesi”, “uluslararası karayolu taşımacılığı” ve “karşılıklı kültür merkezlerinin kurulması” konularında üç anlaşma imzalandı. Liderler ayrıca Türkiye’de üçüncü bir nükleer santral inşasını da görüştü.
Ağustos 2017
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu Çin’i ziyaret etti. Ankara, Doğu Türkistan İslami Hareketi’ni “terör örgütü” olarak tanıdı ve “suçluların iadesine” ilişkin bir anlaşma imzaladı.
Mart 2018
Çin’in ve dünyanın en büyük çevrim içi alışveriş platformlarından DHGate.com, Macaristan ve ABD’den sonra en büyük ofisini Türkiye’de açtı.
Nisan 2018
Kültür ve Turizm Bakanı Kurtulmus, “2018 Çin’de Türkiye Turizm Yılı” kapsamında Çin’i ziyaret etti.
Mayıs 2018
Enerji Bakanı Berat Albayrak, Çin’de üst düzey yetkililerle ve devlet enerji şirketlerinin yöneticileriyle, ayrıca Çin Atom Enerjisi Kurumu başkan yardımcısıyla görüştü.
Temmuz 2018
Erdogan, Güney Afrika’nın Johannesburg kentindeki Brics zirvesi marjında Xi Jinping ile bir araya geldi.
Eylül 2018
Çin Dışişleri Bakan Yardımcısı Le Yucheng, Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay ve Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak ile görüştü.
Kasım 2018
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, “2018 Çin’de Türkiye Turizm Yılı”nın kapanış etkinliklerine katılmak üzere Çin’i ziyaret etti. Adalet Bakanı Abdülhamit Gül de aynı ay Çin’de temaslarda bulundu.
Aralık 2018
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Binali Yıldırım, Pekin’de Çin Ulusal Halk Kongresi Başkanı Li Zhanshu ve Başbakan Li Keqiang ile görüştü.
Şubat 2019
Dışişleri Bakanlığı, “21. yüzyılda toplama kamplarının yeniden ortaya çıkması ve Çin makamlarının Uygur Türklerine yönelik sistematik asimilasyon politikası insanlık adına büyük bir utanç kaynağıdır” açıklamasını yaptı.
Nisan 2019
Ulaştırma Bakanı Mehmet Cahit Turhan, Pekin’de düzenlenen “Kuşak ve Yol Uluslararası İşbirliği Forumu”nun (BRF) ikinci toplantısına katıldı.
Mayıs 2019
Dışişleri Bakan Yardımcısı Sedat Önal, Türkiye-Çin siyasi istişareleri kapsamında Pekin’i ziyaret etti.
Temmuz 2019
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Çin’e yaptığı ziyarette iki ülkenin enerji, altyapı, yüksek hızlı tren ve demiryolları ile iletişim teknolojileri alanlarında iş birliği ve yatırım fırsatlarını ele aldığını söyledi. Ziyaretin ardından Erdoğan, Uygurlara ilişkin iddialara değinerek, “Bu konuyu istismar eden yaklaşımlar da var… Bu istismarlar da Türk-Çin ilişkilerinde olumsuz yansımalara neden oluyor” ifadelerini kullandı.
Temmuz 2019
Erdoğan, Çin’de yayımlanan bir gazetede Türkiye-Çin ilişkilerini öven bir makale kaleme aldı.
Temmuz 2019
Bazı haberlerde, Türkiye’de sığınmacı statüsünde olan Uygur bir kadının Tacikistan üzerinden Çin’e iade edildiği ileri sürüldü.
Eylül 2019
Türkiye hükümeti ile Çin Kalkınma Araştırma Merkezi (DRC) arasında bir toplantı yapılarak, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi ile Türkiye’nin Orta Koridor Projesi çerçevesinde ekonomik ve ticari ilişkiler ele alındı.
Ekim 2019
Hükümetin, “Çin’in Uygurlara uyguladığı zulmü sona erdirmeye çağırmak için hazırlanan ve aralarında ABD, Almanya ve İngiltere’nin de bulunduğu 23 ülkenin imzaladığı ortak açıklamaya katılmadığı” iddia edildi.
Mart 2020
Türkiye Varlık Fonu ile Çin’in sigorta şirketi Sinosure, 5 milyar dolarlık bir iş birliği mutabakat zaptı imzaladı. Haberlere göre bu anlaşma kapsamında Türkiye Varlık Fonu Çinli yatırımcıları sigortalayacağı, Çinli sigorta şirketi de Türkiye’yi yatırımcılarına önereceği bildirildi. Haberlerde, yatırımların enerji, petrokimya ve madencilik gibi sektörlere yönlendirilmesi planlandığını yazıldı.
Temmuz 2020
The Sunday Telegraph, Türkiye’nin Pekin’e muhalefet eden Uygurları Çin’e iade ettiği iddiasında bulundu.
Ekim 2020
Çoğunluğunu Batılı ülkelerinin oluşturduğu 39 ülkenin, Çin yönetimine ortak bir mektup göndererek “Doğu Türkistan’daki toplama kamplarında zorla tutulan Uygurların derhal serbest bırakılması” çağrısında bulunduğu mektupta Türkiye’nin imzasının yer almadığı iddia edildi.
Aralık 2020
Türkiye, iki ülke arasında Uygur meselesi nedeniyle gerginlik yaşandığına dair haberlerin ardından, Çin menşeli Covid-19 aşısının ilk sevkiyatını teslim aldı.
Aralık 2020
Türkiye’den Çin’e gönderilen ilk ihracat treni, yükünü Çin’in Xi’an kentine ulaştırdı.
Mart 2021
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Türkiye’yi ziyaret ederek Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu ile görüştü. Görüşmelerin içeriği kamuoyuyla paylaşılmadı.
Haziran 2021
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Çin’le yapılan 3,6 milyar dolarlık yeni swap anlaşmasıyla toplam rakamın 6 milyar dolara yükseldiğini açıkladı.
Temmuz 2021
Çin Devlet Başkanı ile yaptığı telefon görüşmesinde Erdoğan ve mevkidaşı, özellikle ticaret, yatırım, enerji, ulaştırma ve sağlık alanlarında Türkiye-Çin ilişkilerini geliştirmek için atılacak adımları ele aldı. Görüşmede, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Uygur Türklerinin Çin’in eşit vatandaşları olarak refah, özgürlük ve huzur içinde yaşamalarının Türkiye açısından önemine dikkati çektiği, Türkiye’nin Çin’in egemenliğine ve toprak bütünlüğüne olan saygısını dile getirdiği” bildirildi.
Eylül 2021
Erdoğan 76. BM Genel Kurulu’ndaki konuşmasında, Uygur Türklerine bir cümleyle değindi. Konuşmada, “Çin’in toprak bütünlüğü perspektifinde Müslüman Uygur Türklerinin temel haklarının korunması hususunda daha çok çaba gösterilmesi gerektiğine inandıklarını” belirtti.
Kasım 2021
İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) toplantısına gönderdiği bir video mesajda Erdoğan, “Çin’in Doğu Türkistan’daki Uygur Türkleri ve diğer Müslüman azınlıkların durumunu büyük bir hassasiyetle takip ediyoruz” dedi.
Ocak 2022
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, Covid-19 salgınının ardından Çin’e ilk resmî ziyaretini gerçekleştirdi.
Mart 2022
Bazı haberlerde, Çin’i protesto eden Uygurların Türkiye’de vatandaşlık başvurularının reddedildiği ileri sürüldü.
Mayıs 2022
İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, 6 bin 787 Uygurun Türk vatandaşlığına geçtiğini açıkladı.
Temmuz 2022
İstanbul’da Çin karşıtı gösteri yapan Uygurlara yönelik polis müdahalesi kamuoyunda tepki çekti.
Eylül 2022
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 77. BM Genel Kurulu’nda Uygur meselesine bir cümleyle değindi. “Çin’in toprak bütünlüğüne, tek Çin anlayışına ve egemenlik haklarına kesinlikle halel getirmeyecek şekilde, Müslüman Uygur Türklerinin temel hak ve özgürlüklerinin korunması hususunda hassasiyet gösteriyoruz” dedi.
Temmuz 2023
Çin Dışişleri Bakanı Wang, Ankara’yı ziyaret ederek Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’la görüştü. Erdoğan, görüşmede Kuşak ve Yol Girişimi ile Türkiye’nin Orta Koridor Projesinin uyumlaştırılmasına yönelik çalışmaların hızlandırılması çağrısında bulundu.
Eylül 2023
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 78. BM Genel Kurulu’nda Uygur meselesine bir cümleyle değindi: “Güçlü tarihî ve insani bağlarımızın olduğu Uygur Türkleri’nin hak ve özgürlüklerinin korunmasıyla ilgili hassasiyetimizi dile getirmeyi ve gündemde tutmayı sürdüreceğiz” dedi.
Kasım 2023
Kabine toplantısı sonrasında konuşan Erdoğan, “Filistin’deki mazlumların acısı nasıl bizim acımızsa Uygur kardeşlerimizin, Ahıska Türkü, Kırım Tatarı, Kerkük Türkmen’i kardeşlerimizin sıkıntısı da aynı şekilde bizim sıkıntımızdır” ifadelerini kullandı.
Ağustos 2023
Türkçe yayın yapan Uygur medyası, Türkiye’de yaşayan Uygurların yüzde 80’inin Çin’deki bazı aile fertleriyle iletişim kuramadığını, üçte birinden fazlasının ise Türkiye’deyken Çin polisi veya devlet yetkilileri tarafından “rahatsız edildiğini” bildirdi.
Eylül 2023
TRT Haber, Çinli perakende ve e-ticaret şirketi AliBaba’nın Türkiye’ye 2 milyar dolarlık yatırım yapmayı planladığını yazdı.
Mayıs 2024
Erdoğan, Bakü’den Tiflis üzerinden Türkiye’nin doğusundaki Kars’a uzanan demiryolunun tamamen işler hale getirilmesi için çalıştıklarını ve hattın Çin ile Avrupa’yı birbirine bağlayan Orta Koridor için büyük önem taşıdığını söyledi.
Mayıs 2024
Enerji Bakanı, Ankara’nın Çin’le nükleer santral inşasına ilişkin bir anlaşmaya varmaya “çok yaklaştığını” açıkladı.
Haziran 2024
Çin’in Siçuan eyaleti Parti Sekreteri Wang Xiaohui ve Kültür Bakanı Sun Yeli, Türkiye’yi ziyaret etti. Ziyaret sırasında iki ülke arasında Turizm İş Birliği Mutabakat Zaptı imzalandı.
Haziran 2024
Dışişleri Bakanı Fidan, Doğu Türkistan ve Çin’i ziyaret etti. Ziyaret sırasında Uygurlara yönelik insan hakları ihlali iddialarına ilişkin kamuoyu önünde açıklama yapmadı.
Haziran 2024
Ticaret Bakan Yardımcısı Mahmut Gürcan, Urumçi’de düzenlenen sekizinci Çin- Avrasya Fuarına katıldı.
Temmuz 2024
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) toplantısı kapsamında Azerbaycan’da Xi Jinping ile bir araya gelen Erdoğan, Türkiye’nin “Çin’le ilişkileri tüm alanlarda geliştirmek için adımlarını artırmayı hedeflediğini” söyledi.
Temmuz 2024
Türkiye, Çinli elektrikli araç devi BYD ile Manisa’da bir elektrikli araç fabrikası kurulmasına yönelik 1 milyar dolarlık anlaşma imzaladı.
Eylül 2024
Cumhurbaşkanı Erdoğan 79. BM Genel Kurulu’nda Uygur meselesine bir cümleyle değindi: “Çin’in egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı çerçevesinde; güçlü tarihi, kültürel ve beşeri bağlarımızın bulunduğu Uygur Türkleri’nin temel hak ve özgürlüklerinin korunması için Çin’le yakın diyalog halindeyiz.” dedi.
Ekim 2024
Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ile Çinli mevkidaşı Wang Guanghua arasında “Doğal Kaynaklar ve Madencilik Alanlarında İş Birliği Mutabakat Zaptı” imzalandı.
Şubat 2025
Çinli elektrikli araç üreticisi Chery’nin, Samsun’da 1,5 ila 2 milyar dolarlık bir fabrika kurmayı planladığı bildirildi.
Mart 2025
Türkiye ile Çin arasında kurulan “Ortak Güvenlik İşbirliği Mekanizması”nın ikinci toplantısı Ankara’da yapıldı.
Nisan 2025
Bazı haberlerde, Çin’in ülkesinden kaçan Uygurlara “birbirlerini gözetlemeleri” için baskı yaptığı ve bu tür olayların bir kısmının Türkiye’de yaşandığı iddia edildi.
Haziran 2025
Dışişleri Bakanı Fidan, Çin ziyareti sırasında “Türkiye ile Çin arasında sürdürülecek iyi ilişkiler, bölgesel ve küresel barışın, refah ve istikrarın sağlanmasına da katkı sağlayacaktır” dedi.
Ağustos 2025
Cumhurbaşkanı Erdogan, Çin’in Tianjin kentinde düzenlenen Şiö Devlet Başkanları Konseyi’nin 25. Zirvesi’ne katıldı.
Eylül 2025
Dışişleri Bakanı Fidan ve Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, 2025 Çin Zafer Günü Geçit Törenine katıldı.
Eylül 2025
Cumhurbaşkanı Erdoğan 80. BM Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada Uygur meselesine değinmedi.
Ocak 2026
Dışişleri Bakanı Fidan: “Uygur meselesi konusunda bizim durduğumuz yeri biliyorsunuz. Yani burada Çin’in önünde tarihi bir fırsat var” dedi.
Kaynak: BBC Türkçe, SonDakika
İlk yorum yapan siz olun